Malowane cerkwie Bukowiny

Humor

Monastyr Humor został zbudowany w 1530 r. z fundacji kanclerza Teodora Bubuioga, wspieranego przez hospodara Piotra Raresza (i z jego inicjatywy). Już wcześniej zresztą istniał tu monastyr, zbudowany na początku XV w. (za panowania hospodara Aleksandra Dobrego) - był on ważnym centrum kulturalnym, jednym z osiągnięć tutejszych miniaturzystów jest Ewangeliarz z 1453 r. obecnie znajdujący się w muzeum klasztornym w Putna.

Istniejąca cerkiew pod wezwaniem Zaśnięcia Bogurodzicy została zbudowana na planie trójkonchowym, bez wieży. Obok tradycyjnych dla wcześniejszej architektury bukowińskiej elementów świątyni - części ołtarzowej, nawy, komory grobowej i przednawia - charakterystycznym elementem tej cerkwi jest otwarty przedsionek z arkadami od strony zachodniej, stanowiący już widoczny wpływ renesansu (element loggii); pierwsze takie rozwiązanie na Bukowinie. Ciekawe jest też tajemne pomieszczenie służące w razie zagrożenia jako schowek na najcenniejsze przedmioty (skarbiec ponad komorą grobową). Zewnętrzne ściany absyd ozdobione są arkadowymi blendami, w ścianach cerkwi znajdują się okienka o gotyckich obramowaniach.

Wśród malowideł wewnętrznych, wykonanych przynajmniej w części przez mistrza Tomę z Suczawy, wyróżniają się Ostatnia Wieczerza w apsydzie ołtarzowej oraz uczta Abrahama. W przednawiu znajduje się ciekawa niewielka scena zaśnięcia Matki Boskiej - związana z wezwaniem świątyni. W pendentywach kopuły przednawia otaczają Matkę Boską święci Jan Damasceński, Kosma, Józef i Teofanes. Warte uwagi są także nagrobki fundatorów w komorze grobowej. W cerkwi są dwa obrazy wotywne - z kanclerzem Teodorem Bubuiogiem w komorze grobowej (jego żona Anastazja nosi kapelusz o typowo polskim kroju) i z hospodarem Piotrem Rareszem w nawie. Cenne są także pochodzące z XVI w. ikonostas i stalle.

Malowidła zewnętrzne również są w większości również dziełem mistrza Tomy (jego imię znamy z podpisu pod jednym z nich, przedstawiającym jeźdźca walczącego z Turkami - być może to autoportret autora). Są one najstarszymi tak dobrze zachowanymi freskami na wolnym powietrzu w Bukowinie - pochodzą z 1535 r. Dominuje w nich odcień brudnej czerwieni, różu. Jedyny w swoim rodzaju jest obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem w szczytowym polu portalu. Również w otwartym przedsionku można zobaczyć Sąd Ostateczny, który dzięki oparciu o sklepienie (górne sceny znajdują się nie przed, a nad oglądającym) zyskuje waloru trójwymiarowości. Filary arkad przedsionka pokrywają wizerunki mnichów. Niestety północna ściana cerkwi w dużym stopniu została zatarta (odnaleźć można ślady drzewa Jessego i żywota św. Jerzego). Możemy natomiast podziwiać wspaniałą elewację południową. Znajduje się tu akatyst, sceny z życia Mojżesza i św. Mikołaja, przypowieść o synu marnotrawnym. Podobnie jak na innych cerkwiach elementem akatystu jest scena oblężenia Konstantynopola, element propagandy antyosmańskiej. Niezmiernie ciekawe są przedstawienia świętych wojowników: św. Jerzego pokonującego smoka, św. Demetriusza walczącego z cesarzem Maksymianem oraz św. Merkuriusza zwyciężającego cesarza Juliana Apostatę. Zewnętrzne ściany apsyd wypełniają wizerunki świętych (hierarchia niebieska, w której centrum znajduje się Chrystus w scenie błogosławieństwa, Maryja z dzieciątkiem oraz scena Deesis).

Z obwarowań zachowała się ciekawa wieża obronna (z hurdycjami pod dachem) zbudowana w 1641 r. (hospodar Bazyli Lupu). Z dawnych zabudowań klasztornych po okresie opuszczenia monastyru (skasowanego przez reformy józefińskie w XVIII w.; mniszki wróciły tu w 1990 r.) pozostały zaledwie resztki.

Humor, cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy
Humor, fragment hierarchii niebiańskiej
cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy
fragment hierarchii niebiańskiej
Humor, widok na cerkiew z wieży obronnej
Humor, plan i przekrój cerkwi
widok na cerkiew z wieży obronnej
plan i przekrój cerkwi
(źródło: R. Brykowski, T. Chrzanowski, M. Kornecki, Sztuka Rumunii, Wrocław 1979, s. 80)

 

2000-2017 Grzegorz Bednarczyk

Materiały z tej strony są objęte prawami autorskimi - zajrzyj do informacji na ten temat.