Malowane cerkwie Bukowiny

Putna

Monastyr w Putnej powstał w latach 1466-1469. Była to pierwsza tego typu fundacja Stefana Wielkiego i zarazem miejsce jego wiecznego spoczynku. Jak mówi legenda, miejsce na budowę klasztoru wyznaczyła strzała wypuszczona z łuku władcy. Monastyr ten w zamierzeniu fundatora miał być nekropolią jego rodu, najwspanialszą świątynią kraju (wedle jednej z kronik miał posiadać dekoracje zewnętrzne wykonane ze złota). I rzeczywiście, pochowano tutaj Stefana Wielkiego wraz z rodziną, ale losy monastyru potoczyły się nieco inaczej niż pragnął tego fundator. Jeszcze za życia Stefana, w 1484 r., monastyr zniszczył wielki pożar. Odbudowany został szybko, jeszcze do końca XV w. Stał się jednym z najważniejszych centrów kulturalnych Mołdawii, słynął z ze swych szkół i bogactwa. To ostatnie jednak sprawiło, że w 1653 r. został zniszczony przez Kozaków Tymoszki Chmielnickiego. Odbudowę przeprowadził hospodar Jerzy Stefan w latach 1654-1662; z tego też powodu dzisiaj oglądane budynki w niewielkim stopniu pochodzą z pierwotnej fundacji wielkiego hospodara. Z kolei w 1730 r. monastyr dotknęło trzęsienie ziemi. Mimo przeciwności losu monastyr pozostał ważnym centrum kulturalnym, w drugiej połowie XVIII w. istniała tutaj znana szkoła teologiczna. Był symbolem narodowym, odwiedzanym przez najwybitniejszych Rumunów swoich epok. Ani reformy józefińskie, ani władze komunistyczne nie spowodowały - w przeciwieństwie do innych monastyrów bukowińskich - przerwy w pełnieniu przezeń funkcji sakralnych. Monastyr przyciąga nie tylko swoją wartością historyczną, ale także grobem hospodara Stefana Wielkiego, szczególnie od czasu uznania władcy za świętego przez miejscową Cerkiew (jego święto, ściągające tu wielu pielgrzymów, przypada na 2 lipca).

Stanowiąca centrum monastyru cerkiew Zaśnięcia Matki Boskiej nie jest malowana z zewnątrz. Początkowo miała być pokryta wewnątrz złoconymi freskami, lecz szereg wspomnianych wyżej zniszczeń i przebudów doprowadził do tego, że w obecny kształt zawdzięcza ona pracom w XVII w. Postawiona na planie trójkonchowym, charakteryzuje się dekoracją z nisz na całych ścianach zewnętrznych oraz wyjątkowo strzelistą wieżą ozdobioną krętymi kolumienkami (stanowiącymi element dowodzący silnych już wpływów wołoskich, charakterystyczne są bowiem dla tego terenu). Cerkiew składa się z nawy, komory grobowej (gdzie pochowano Stefana Wielkiego i dwie jego żony), przednawia (gdzie z kolei znajdują się groby dwóch następców Stefana: syna Bogdana III Ślepego i wnuka Stefaniţy oraz innych osób z rodu książęcego i metropolitów mołdawskich) oraz przedsionka (zamkniętego, z dużymi, gotyckimi oknami od zachodu). Zewnętrzne ściany cerkwi są podzielone w połowie wysokości kamiennym sznurem pochodzącym z XVII w. Cenne są barokowe dekoracje cerkwi, a także bogato rzeźbiony grobowiec Stefana Wielkiego (wznosi się nad nim baldachim z białego marmuru ozdobiony motywem dębowych liści).

Monastyr otaczają potężne kamienne mury (w nie do końca regularnym czworoboku) - wieża obronna od północnego wschodu z potężną skarpą pochodzi jeszcze z roku 1481. Natomiast wieża wznosząca się nad bramą nosi nazwę "wieży Eminescu", od nazwiska wielkiego poety rumuńskiego, uczestniczącego tutaj w święcie czterechsetlecia klasztoru. Wewnątrz murów monastyru znajduje się także druga, mniejsza cerkiew św. Piotra i św. Pawła (z XVIII w.) oraz muzeum klasztorne - najciekawsze i najbogatsze na Bukowinie. Jego zbiory stanowią wyraz statusu centrum kultury i sztuki, jakim był monastyr przed wiekami. Znajdują się w nim wspaniałe hafty, nakrycia grobowe (m.in. Marii z Mangop, żony Stefana Wielkiego), średniowieczne drzwi ołtarzowe, wspaniałe manuskrypty (m.in. pięknie iluminowany ewangeliarz z Humor z 1473 r., należący niegdyś do Stefana Wielkiego), srebrne okucia ksiąg z XV w., relikwiarze, kielichy i wiele innych wspaniałych przykładów artyzmu miejscowych mistrzów. Budowle monastyru wzniesione w XIX w. powstały na miejscu m.in. domu książęcego Stefana Wielkiego.

W pobliżu monastyru znajduje się niewielka, drewniana cerkiewka. Przypuszcza się, że jest to najstarszy drewniany zabytek sztuki religijnej Mołdawii. Ma to być cerkiew pierwotnie stojąca w Volovăţ, fundacja i miejsce spoczynku wojewody Dragosza (z połowy XIV w.), przeniesiona tutaj przez Stefana Wielkiego (według legendy - rozebrana w jedną noc wobec zbliżających się wojsk tureckich; później na jej miejscu Stefan ufundował nową, murowaną cerkiew). Istnieje też przypuszczenie, że cerkiewka może być nieco późniejsza, z połowy XV w. Jej przedsionek został dobudowany w XVIII w. Z kolei znajdująca się także w Putna pustelnia (wykuta w skale) miała należeć do znanego z Voroneţ mnicha-eremity Daniły.

Putna: baszta obronna monastyru
Putna: cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy
baszta obronna monastyru
cerkiew Zaśnięcia Bogurodzicy

 

2000-2017 Grzegorz Bednarczyk

Materiały z tej strony są objęte prawami autorskimi - zajrzyj do informacji na ten temat.