Malowane cerkwie Bukowiny

Suceviţa

W dokumentach znaleźć można wzmianki o drewnianej cerkwi oraz pustelni znajdujących się w tym miejscu na początku XVI w. Monastyr poświadczony jest w roku 1586 jako fundacja Jeremiego i Jerzego Mohyłów; w rzeczywistości jest wspólną fundacją wielu członków tej rodziny - bojarów, uczonych, a wkrótce potem - na przełomie XVI i XVII w. - także metropolitów i hospodarów mołdawskich. Wzniesiona dużo później niż inne wielkie fundacje Bukowiny pochodzące z czasów Stefana Wielkiego i Piotra Raresza zachowuje wypracowane wcześniej wzory - zarówno architektoniczne, jak i malarskie - i stanowi wspaniałe ich zwieńczenie; przez niektórych jest nazywana "testamentem starej sztuki mołdawskiej" (późniejsza cerkiew monastyru Dragomirna znacznie już odbiega od utartych wcześniej schematów, doskonale tutaj widocznych, nie ma też malowideł zewnętrznych).

Stanowiąca centrum monastyru cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego jest wzniesiona na klasycznym dla Bukowiny planie trójkonchowym. Składa się z nawy, komory grobowej (nad którą znajduje się skarbiec), przednawia i przedsionka. Szczególnym elementem są dobudowane później otwarte, kwadratowe ganki po północnej oraz południowej stronie cerkwi stanowiące wyraźne echo architektury wołoskiej. Przy okazji tej dobudowy zamieniono również pierwotny otwarty przedsionek arkadowy w przedsionek zabudowany. Wieża o gotyckich elementach wznosi się na gwieździście uformowanej bazie.

Malowidła wewnątrz cerkwi wyróżniają się na tle pozostałych cerkwi obecnością motywów charakterystycznych dla cerkwi wołoskich. W wielu przedstawieniach rzuca się w oczy pięknie oddany miejscowy krajobraz (sceny z Księgi Rodzaju, Matka Boża na sklepieniu). Bardzo rozbudowany jest obraz wotywny w nawie przedstawiający liczną rodzinę Mohyłów. Tam też znajdziemy ilustrację przypowieści Chrystusowych. Wśród miniatur z komory grobowej znaleźć można życie Mojżesza. W przednawiu przedstawiony jest jeden z synodów powszechnych z cesarzem Teodozjuszem Wielkim. W przedsionku, niegdyś otwartym, znajduje się scena Sądu Ostatecznego - na ścianie stanowiącej niegdyś zachodnie zamknięcie cerkwi. Brak tu jest jednak sklepienia kolebkowego na którym można by umieścić górne partie przedstawienia - centralne miejsce w kopule, na tle nieba ze znakami zodiaku, zajmuje Maria z Dzieciątkiem. Można też tu znaleźć przedstawienia licznych świętych wojowników walczących ze smokami (ze św. Jerzym na czele). Poza tym dominują sceny klasyczne - życie św. Jerzego, św. Mikołaja, św. Jana Nowego, w nawie zaś związane z życiem Chrystusa.

Malowidła zewnętrzne są ostatnie, najmłodsze na Bukowinie - pochodzą z 1596 r. (powstały już po uzyskaniu tronu hospodarskiego przez Jeremiego Mohyłę) i dobrze zachowały się do naszych czasów. Pośród dominującej zielonej tonacji znajdują się tutaj, podobnie jak na innych malowanych cerkwiach, od południa akatyst i drzewo Jessego (obok nich zaś sceny objawienia Maryi cesarzowi Leonowi oraz wyjątkowa scena koronacji Maryi, a także sceny z życia Mojżesza), na apsydach siedmiopoziomowa hierarchia niebieska. Na ścianie północnej, tutaj - co wyjątkowe - świetnie zachowanej, znajduje się najbardziej charakterystyczna scena - imponująca drabina cnót, pełne dynamizmu przedstawienie losu człowieka po śmierci, ukazujące w wyjątkowo obrazowy sposób warunki, jakie należy spełnić by dostąpić zbawienia (z pomocą anielską; tych, którzy nie przejdą któregoś ze szczebli drabiny ściągają w otchłań diabły). Obok drabiny cnót na ścianie północnej znaleźć można łatwo rozpoznawalne sceny z Księgi Rodzaju. Otwarte ganki udekorowane są malowidłami przedstawiającymi naturę. Ściana zachodnia według legendy nie została pomalowana, ponieważ malarz wcześniej poniósł śmierć spadając z rusztowania, co uznano za zły znak i malowideł nie ukończono.

Obok cerkwi uwagę przyciągają potężne fortyfikacje monastyru, najlepiej zachowane na całej Bukowinie. Zbudowane są na planie czworoboku o rozmiarach 100 x 104 m, wysokie na 6 m, a grube na 3 m, zaopatrzone w blanki, ganek oraz przypory. W narożach murów znajdują się potężne baszty - piąta strzeże bramy. W muzeum klasztornym przechowywane są m.in. kapy pogrzebowe dwóch najbardziej znanych hospodarów z rodziny Mohyłów: Jeremiego i jego brata Szymona.

Suceviţa, obwarowania monastyru
Suceviţa, fragment Drabiny Cnót
obwarowania monastyru
fragment Drabiny Cnót
monastyr Suceviţa
Suceviţa, cerkiew
monastyr Suceviţa
cerkiew
plan cerkwi
plan cerkwi
(źródło: V. Florea, Sztuka rumuńska, Warszawa 1989, s. 77)

 

2000-2017 Grzegorz Bednarczyk

Materiały z tej strony są objęte prawami autorskimi - zajrzyj do informacji na ten temat.