Nieistniejące kościoły Krakowa |
|||||||||||||
Kościół św. Wawrzyńca (św. Wawrzyńca i św. Bartłomieja)Pierwotnie był to kościół parafialny nieistniejącej obecnie wsi Bawół. Wieś wzmiankowana jest już w końcu XII w., sam kościół dopiero w latach 1322 i 1326. Jego powstanie można datować na XIII w.; wzmianka u Jana Długosza dotycząca wieku parafii pozwala przypuszczać, że ta powstała w 1276 r. – a skądinąd wiadomo, że w 1278 r. Wawrzyniec z Bawołu sprzedał wieś kapitule krakowskiej, może zatem nastąpiła wówczas lokacja wsi powiązana z budową kościoła. Na wiekowość kościoła wskazuje też tradycyjny przekaz o rzekomej fundacji kościoła przez Piotra Własta. Wezwanie kościoła można też wiązać z osobą właściciela Bawołu w końcu XIII w. – wzmiankowanego w źródłach Wawrzyńca. Nie jest jednak jasne, czy to dzięki niemu kościół nosi swoje wezwanie (tak m.in. Klemens Bąkowski), czy też raczej to imię komesa pochodzi od wezwania kościoła (tak Jerzy Wyrozumski). Tomasz Węcławowicz przedstawił teorię, jakoby fundacja tej świątyni była związana z fundacjami kościołów św. Floriana i św. Szczepana (ponieważ wszyscy ci święci pojawiają się w legendzie o relikwiach św. Floriana) i stanowiła element szerszego planu otoczenia Krakowa świątyniami o określonych wezwaniach (rodzaj kalendarza liturgicznego). W 1340 r. król Kazimierz Wielki (który nie wiadomo jakim sposobem stał się właścicielem Bawołu, wcześniejsze bowiem wzmianki o Bawole nie traktują go jako własności królewskiej) oddał Bawół założonemu przez siebie krótko wcześniej miastu Kazimierz – centralna część Bawołu (nawsie, którego relikt stanowi obecna ul. Szeroka) wraz z kościołem św. Wawrzyńca znalazły się w granicach miasta, w jego wschodniej części. Zdaniem części badaczy w tej okolicy Kazimierz Wielki podjął fundację swojej Akademii Krakowskiej, w związku z czym Stefan Świszczowski przypuszczał, że kościół św. Wawrzyńca mógł być przymierzany do roli kolegiaty akademickiej (później w miejscu późniejszego miasta żydowskiego Jan Długosz podjął nieudaną fundację klasztoru kartuzów). Z tym zamierzeniem mogły być związane procesje krakowskich żaków do kościoła św. Wawrzyńca organizowane corocznie 10 sierpnia (ich uczestnicy często dawali się we znaki okolicznym mieszkańcom, zwłaszcza Żydom). Król Kazimierz Wielki podjął też wysiłek budowy dla nowego miasta nowej fary, w efekcie czego w 1439 r. siedzibę parafii przeniesiono na rzecz kanoników laterańskich do kościoła Bożego Ciała. Był to duży cios dla znaczenia kościoła, stał się on wtedy jedynie kościołem filialnym. W końcu XV w. powstało tuż obok kościoła kazimierskie miasto żydowskie (w 1583 r. granice miasta żydowskiego poszerzono aż do granicy cmentarza przykościelnego, w 1627 r. zbudowano mur oddzielający cmentarz od miasta żydowskiego). Wizytacja z 1599 r. wspomina o kościele św. Wawrzyńca jako o murowanej kaplicy (wzmiankowany jest też cmentarz, użytkowany do chowania topielców – ale ten musiał istnieć już dawniej jako parafialny, jego wcześniejszą metrykę potwierdzają badania archeologiczne). Z przekazu Stefana Ranotowicza z kolei wynika, że dopiero w 1635 r. drewniany kościół św. Wawrzyńca miał zostać zburzony na polecenie prepozyta kanoników regularnych Marcina Kłoczyńskiego, który na tym miejscu polecił wznieść nowy, murowany – konsekrowany w 1642 r. Kościół zniszczony został także podczas „potopu”, a potem odbudowany (nie znamy daty odbudowy ani jej inspiratora). Kościół został zburzony ostatecznie w końcu wieku XVIII, po roku 1785 (jest widoczny na sporządzonym wówczas planie kołłątajowskim). Stał u zbiegu dzisiejszych ulic św. Wawrzyńca (nazwa notowana już w średniowieczu) i Bartosza. W kościele Bożego Ciała mają znajdować się pochodzące stąd obraz i relikwiarz św. Wawrzyńca. Stanisław Tomkowicz wspomina mającą niegdyś upamiętniać kościół tablicę marmurową z 1627 r.
Bibliografia
2000–2026 Grzegorz Bednarczyk Materiały z tej strony są objęte prawami autorskimi – zajrzyj do informacji na ten temat. |
» Nieistniejące kościoły Krakowa:
| ||||||||||||
