Malowane cerkwie Bukowiny

Dragomirna

W 1602 r. Anastasie Crimca postawił w swej posiadłości niedaleko Suczawy małą cerkiew, obecnie pełniącą funkcję kaplicy cmentarnej. Parę lat później, gdy został metropolitą mołdawskim, ufundował tu (z pomocą bojarów z rodu Stroici) na brzegu jeziora monastyr wraz z nową cerkwią (1609 r.). Była to ostatnia z wielkich fundacji monastycznych na Bukowinie.

Cerkiew pod wezwaniem Zesłania Ducha Świętego, szeroka na niecałe 10 m, a wysoka na ok. 42 m zdecydowanie wyróżnia się pośród wszystkich innych cerkwi bukowińskich. Zawdzięcza to przede wszystkim wyjątkowej strzelistością swej sylwetki, przez co naturalnie przywodzi na myśl porównanie z okrętem. Wzniesiona na planie bardzo wydłużonego prostokąta - nie jest trójkonchowa, nie posiada apsyd bocznych. Co ciekawe, cerkiew jest zamknięta apsydą nie tylko od wschodu, ale też ma półkoliste zamknięcie zachodnie. Z zewnątrz cała cerkiew mniej więcej w połowie jej wysokości jest opasana trzykrotnie splecionym sznurem, później często używanym w architekturze sakralnej ziem rumuńskich, symbolem jedności ludu i wiary (w czasach bardziej nam współczesnych ten popularny motyw potraktowano jako symbol jedności Mołdawii, Wołoszczyzny i Siedmiogrodu). Wspaniale ozdobiona jest smukła wieża monastyru wznosząca się nad cerkwią, spoczywająca na gwieździstej bazie, której dekoracje inspirowane są wzorami nie tutejszymi, ale kaukaskimi (motywy kwiatowe i geometryczne). Ten motyw dekoracyjny został potem podjęty w cerkwi trzech hierarchów w Jassach, gdzie polichromię bukowińskich cerkwi zastąpiła niezwykle bogata dekoracja kamieniarska o właśnie wschodnim charakterze, tam jednak wypełniająca nie tylko wieżę, ale i całe elewacje świątyni.

Monumentalne wrażenie cerkiew wywiera też wewnątrz - gwieździste żebra sklepień (niespotykane gdzie indziej), rozety, heraldyczne tarcze, posadzka nieprzerwanie wznosząca się w stronę ołtarza (w siedmiu stopniach). Ten efekt świątynia zawdzięcza między innymi bardziej symbolicznemu oddzieleniu od siebie poszczególnych części cerkwi, niż w tradycyjnym budownictwie bukowińskim. Zwykle poszczególne pomieszczenia połączone były małymi, niskimi drzwiami - tutaj przednawie praktycznie połączone jest z przedsionkiem (symbolicznie tylko zaznaczonym), a między nawą i przednawiem znajduje się duży, potrójny arkadowy prześwit. Wzrok niemal bez przeszkód biegnie od wejścia do świątyni aż do pozłacanego ikonostasu, przeniesionego tu z monastyru Solca (pochodzącego z 1613 r.), który oddziela od reszty cerkwi apsydę ołtarzową.

Malowidła znajdują się tylko wewnątrz cerkwi (nigdy nie była ozdobiona nimi z zewnątrz) - w nawie i apsydzie ołtarzowej. Ich czterej autorzy, znani nam tylko z imion, skoncentrowali się na stworzeniu jednolitego układu przedstawień obejmującego całą nawę, szczególnie jej sklepienie wraz z apsydą, wspaniale wykorzystującego światło słoneczne wpadające przez okienka wieży. W jej sklepieniu znajduje się piękne przedstawienie Chrystusa Pantokratora. Freski w pewnym stopniu odchodzą od wypracowanych wcześniej schematów - nie w doborze tematów, lecz w niektórych aspektach sposobu ich przedstawienia. Czerpią też z pewnością z dorobku sztuki tutejszych miniaturzystów (brak właściwie większych, monumentalnych przedstawień). Zdaniem Władysława Podlachy tutejsze freski mają już jednak niższy poziom niż w epoce rozkwitu mołdawskiego malarstwa. Dostrzega też w nich zastosowanie ornamentów orientalnych.

Potężne mury obronne otaczające monastyr, ułożone - jak wszędzie w Bukowinie - w czworobok, postawiono w latach 1627-1635 (z fundacji hospodara Mirona Barnovschi), mają 11 m wysokości. Zaopatrzone są w cztery wieże narożne, blanki, silne przypory oraz dzwonnicę nad bramą wjazdową, ozdobioną pięknym herbem Mołdawii. W zabudowaniach klasztornych ciekawy jest też refektarz, którego sklepienie wspiera się na jednym ośmiokątnym filarze. Znajduje się tu też kaplica św. Mikołaja z 1635 r.

Małe muzeum klasztorne znajdujące się we wspomnianym refektarzu obejmuje przede wszystkim wspaniałe osiągnięcia miejscowej szkoły dla kaligrafów i miniaturzystów, założonej przez fundatora. On sam posiadał wielkie umiejętności w tym względzie, czego dowodem są rękopisy, które wyszły spod jego ręki. Poza tym w muzeum znajdują się m.in. krzyż z drzewa hebanowego (1542 r.), XVI-wieczny ewangeliarz z okuciami, złote i srebrne hafty i wiele innych zabytków. Na przycmentarnym monastyrze znajduje się pierwsza cerkiew ufundowana przez Anastasie Crimca, pod wezwaniem śś. Enocha, Eliasza i Jana Teologa. W jej wnętrzu ma się znajdować skromny grób fundatora (choć może też się znajdować pod płytą nagrobną w przednawiu cerkwi monastyru).

Historia monastyru obfitowała w dramatyczne momenty. W 1653 r. zdobyły go wojska kozackie Tymoszki Chmielnickiego, został wówczas obrabowany. W 1691 r. monastyr zajęły wojska polskie Jana III Sobieskiego. W 1758 r. z kolei splądrowali go Tatarzy. Stacjonowały tu wojska austriackie, które częściowo zniekształciły zabudowania monastyru.

Dragomirna, cerkiew Zesłania Ducha Świętego
monastyr Dragomirna
cerkiew Zesłania Ducha Świętego
monastyr Dragomirna
Dragomirna, zdobiona wieżyczka cerkwi
zdobiona wieżyczka cerkwi

 

2000-2017 Grzegorz Bednarczyk

Materiały z tej strony są objęte prawami autorskimi - zajrzyj do informacji na ten temat.